{"id":17701,"date":"2025-09-27T19:29:57","date_gmt":"2025-09-27T12:29:57","guid":{"rendered":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/bon-cau-hoi-can-biet-de-xac-minh-thong-tin-trong-thoi-dai-mang\/"},"modified":"2025-09-27T19:30:03","modified_gmt":"2025-09-27T12:30:03","slug":"bon-cau-hoi-can-biet-de-xac-minh-thong-tin-trong-thoi-dai-mang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/bon-cau-hoi-can-biet-de-xac-minh-thong-tin-trong-thoi-dai-mang\/","title":{"rendered":"B\u1ed1n c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ea7n bi\u1ebft \u0111\u1ec3 x\u00e1c minh th\u00f4ng tin trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1ea1ng"},"content":{"rendered":"<div>\n<p>Trong th&#7901;i &#273;&#7841;i th&ocirc;ng tin s&#7889; hi&#7879;n nay, vi&#7879;c ph&acirc;n bi&#7879;t gi&#7919;a th&ocirc;ng tin th&#7853;t v&agrave; tin gi&#7843; &#273;ang tr&#7903; th&agrave;nh m&#7897;t th&aacute;ch th&#7913;c ng&agrave;y c&agrave;ng l&#7899;n &#273;&#7889;i v&#7899;i ng&#432;&#7901;i d&ugrave;ng internet. S&#7921; lan truy&#7873;n nhanh ch&oacute;ng c&#7911;a tin gi&#7843; tr&ecirc;n kh&ocirc;ng gian m&#7841;ng kh&ocirc;ng ch&#7881; l&agrave;m&#28151;&#20081; th&ocirc;ng tin m&agrave; c&ograve;n &#273;&#7863;t ra nh&#7919;ng th&aacute;ch th&#7913;c &#273;&aacute;ng k&#7875; cho vi&#7879;c x&aacute;c &#273;&#7883;nh &#273;&#7897; tin c&#7853;y c&#7911;a th&ocirc;ng tin.<\/p>\n<figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/media.tripmap.vn\/blog-npn\/2025\/09\/bon-cau-hoi-can-biet-de-xac-minh-thong-tin-trong-thoi-dai-mang.webp\" alt=\"B&#7889;n c&acirc;u h&#7887;i gi&uacute;p nh&#7853;n di&#7879;n tin gi&#7843; tr&ecirc;n m&#7841;ng - &#7842;nh 1.\" width=\"100%\"><figcaption>B&#7889;n c&acirc;u h&#7887;i gi&uacute;p nh&#7853;n di&#7879;n tin gi&#7843; tr&ecirc;n m&#7841;ng &#8211; &#7842;nh 1.<\/figcaption><\/figure>\n<p>C&aacute;c chuy&ecirc;n gia qu&#7889;c t&#7871; trong l&#297;nh v&#7921;c n&agrave;y &#273;&atilde; &#273;&#432;a ra khuy&#7871;n ngh&#7883; r&#7857;ng ng&#432;&#7901;i d&ugrave;ng n&ecirc;n trang b&#7883; t&#432; duy ph&#7843;n bi&#7879;n v&agrave; &#273;&#7863;t ra b&#7889;n c&acirc;u h&#7887;i c&#417; b&#7843;n &#273;&#7875; &#273;&aacute;nh gi&aacute; &#273;&#7897; tin c&#7853;y c&#7911;a th&ocirc;ng tin. Internet, v&#7899;i s&#7921; ph&aacute;t tri&#7875;n kh&ocirc;ng ng&#7915;ng, &#273;&atilde; tr&#7903; th&agrave;nh m&#7897;t kho ki&#7871;n th&#7913;c kh&#7893;ng l&#7891; nh&#432;ng &#273;&#7891;ng th&#7901;i c&#361;ng l&agrave; m&ocirc;i tr&#432;&#7901;ng l&yacute; t&#432;&#7903;ng cho s&#7921; lan truy&#7873;n c&#7911;a tin gi&#7843; v&agrave; th&ocirc;ng tin sai l&#7879;ch. Nhi&#7873;u ng&#432;&#7901;i, bao g&#7891;m c&#7843; sinh vi&ecirc;n v&agrave; gi&#7843;ng vi&ecirc;n, v&#7851;n th&#432;&#7901;ng b&#7883; &#273;&aacute;nh l&#7915;a b&#7903;i nh&#7919;ng th&ocirc;ng tin sai s&#7921; th&#7853;t do kh&ocirc;ng c&oacute; &#273;&#7911; k&#7929; n&#259;ng &#273;&#7875; &#273;&aacute;nh gi&aacute; th&ocirc;ng tin.<\/p>\n<figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/media.tripmap.vn\/blog-npn\/2025\/09\/bon-cau-hoi-can-biet-de-xac-minh-thong-tin-trong-thoi-dai-mang-2.webp\" alt=\"B&#7889;n c&acirc;u h&#7887;i gi&uacute;p nh&#7853;n di&#7879;n tin gi&#7843; tr&ecirc;n m&#7841;ng - &#7842;nh 2.\" width=\"100%\"><figcaption>B&#7889;n c&acirc;u h&#7887;i gi&uacute;p nh&#7853;n di&#7879;n tin gi&#7843; tr&ecirc;n m&#7841;ng &#8211; &#7842;nh 2.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Gi&aacute;o s&#432; Sam Wineburg t&#7915; &#272;&#7841;i h&#7885;c Stanford, M&#7929;, &#273;&atilde; ch&#7881; ra r&#7857;ng gi&#7899;i h&#7885;c thu&#7853;t c&#361;ng th&#432;&#7901;ng m&#7855;c b&#7851;y khi ti&#7871;p c&#7853;n th&ocirc;ng tin tr&#7921;c tuy&#7871;n. &#272;i&#7873;u n&agrave;y cho th&#7845;y r&#7857;ng kh&ocirc;ng ch&#7881; nh&#7919;ng ng&#432;&#7901;i d&ugrave;ng th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng m&agrave; c&#7843; c&aacute;c chuy&ecirc;n gia c&#361;ng c&oacute; th&#7875; b&#7883; &#7843;nh h&#432;&#7903;ng b&#7903;i tin gi&#7843;. Trong khi &#273;&oacute;, c&aacute;c chuy&ecirc;n gia ki&#7875;m ch&#7913;ng th&ocirc;ng tin l&#7841;i &#273;&#7841;t k&#7871;t qu&#7843; t&#7889;t h&#417;n nh&#7901; &aacute;p d&#7909;ng nh&#7919;ng nguy&ecirc;n t&#7855;c c&#7909; th&#7875; v&agrave; c&oacute; ph&#432;&#417;ng ph&aacute;p &#273;&aacute;nh gi&aacute; th&ocirc;ng tin m&#7897;t c&aacute;ch khoa h&#7885;c.<\/p>\n<p>C&aacute;c chuy&ecirc;n gia cho r&#7857;ng tin gi&#7843; th&#432;&#7901;ng &#273;&aacute;nh v&agrave;o c&#7843;m x&uacute;c m&#7841;nh nh&#432; gi&#7853;n d&#7919;, lo s&#7907;, ho&#7863;c c&#7911;ng c&#7889; ni&#7873;m tin s&#7861;n c&oacute; c&#7911;a ng&#432;&#7901;i &#273;&#7885;c. Khi n&#7897;i dung &#273;&#432;&#7907;c chia s&#7867; t&#7915; ngu&#7891;n quen thu&#7897;c ho&#7863;c xu&#7845;t hi&#7879;n nhi&#7873;u l&#7847;n, ng&#432;&#7901;i d&ugrave;ng c&agrave;ng d&#7877; tin t&#432;&#7903;ng m&agrave; kh&ocirc;ng ki&#7875;m ch&#7913;ng. &#272;i&#7873;u n&agrave;y &#273;&atilde; l&agrave;m n&#7893;i b&#7853;t t&#7847;m quan tr&#7885;ng c&#7911;a vi&#7879;c n&acirc;ng cao kh&#7843; n&#259;ng nh&#7853;n di&#7879;n tin gi&#7843; v&agrave; th&ocirc;ng tin sai l&#7879;ch.<\/p>\n<p>&#272;&#7875; &#273;&#7841;t &#273;&#432;&#7907;c &#273;i&#7873;u n&agrave;y, c&aacute;c chuy&ecirc;n gia khuy&#7871;n ngh&#7883; ng&#432;&#7901;i &#273;&#7885;c t&#7921; &#273;&#7863;t ra b&#7889;n c&acirc;u h&#7887;i c&#417; b&#7843;n khi ti&#7871;p c&#7853;n m&#7897;t th&ocirc;ng tin. Th&#7913; nh&#7845;t, ngu&#7891;n tin &#273;&#7871;n t&#7915; &#273;&acirc;u? Vi&#7879;c truy ng&#432;&#7907;c ngu&#7891;n v&agrave; &#273;&aacute;nh gi&aacute; m&#7913;c &#273;&#7897; tin c&#7853;y c&#7911;a n&#417;i ph&aacute;t t&aacute;n th&ocirc;ng tin l&agrave; b&#432;&#7899;c &#273;&#7847;u ti&ecirc;n quan tr&#7885;ng. Th&#7913; hai, c&aacute;c ngu&#7891;n tin &#273;&aacute;ng tin c&#7853;y kh&aacute;c n&oacute;i g&igrave; v&#7873; c&ugrave;ng m&#7897;t ch&#7911; &#273;&#7873;? So s&aacute;nh th&ocirc;ng tin &#273;ang nghi v&#7845;n v&#7899;i c&aacute;c c&#417; quan b&aacute;o ch&iacute; l&#7899;n ho&#7863;c ph&aacute;t ng&ocirc;n ch&iacute;nh th&#7913;c t&#7915; c&aacute; nh&acirc;n hay t&#7893; ch&#7913;c li&ecirc;n quan c&oacute; th&#7875; gi&uacute;p x&aacute;c &#273;&#7883;nh &#273;&#7897; tin c&#7853;y.<\/p>\n<p>Th&#7913; ba, ng&#432;&#7901;i &#273;&#7885;c c&#7847;n nh&#7853;n di&#7879;n li&#7879;u m&igrave;nh c&oacute; &#273;ang b&#7883; thi&ecirc;n ki&#7871;n chi ph&#7889;i kh&ocirc;ng. Vi&#7879;c nh&#7853;n di&#7879;n thi&ecirc;n ki&#7871;n c&aacute; nh&acirc;n l&agrave; b&#432;&#7899;c quan tr&#7885;ng &#273;&#7875; kh&ocirc;ng m&ugrave; qu&aacute;ng tin theo th&ocirc;ng tin sai l&#7879;ch. Cu&#7889;i c&ugrave;ng, vi&#7879;c hi&#7875;u r&otilde; ng&#7919; c&#7843;nh c&#7911;a th&ocirc;ng tin l&agrave; r&#7845;t quan tr&#7885;ng tr&#432;&#7899;c khi chia s&#7867; hay b&igrave;nh lu&#7853;n.<\/p>\n<p>Chuy&ecirc;n gia Claire Wardle, &#273;&#7891;ng s&aacute;ng l&#7853;p t&#7893; ch&#7913;c First Draft chuy&ecirc;n v&#7873; ki&#7875;m ch&#7913;ng tin t&#7913;c, cho r&#7857;ng c&acirc;u h&#7887;i quan tr&#7885;ng nh&#7845;t kh&ocirc;ng ph&#7843;i l&agrave; vi&#7879;c b&#7843;n th&acirc;n c&oacute; tin v&agrave;o th&ocirc;ng tin &#273;&oacute; hay kh&ocirc;ng, m&agrave; l&agrave; li&#7879;u vi&#7879;c chia s&#7867; n&oacute; c&oacute; th&#7875; g&acirc;y h&#7841;i cho ai hay kh&ocirc;ng. Ph&aacute;t bi&#7875;u n&agrave;y &#273;&atilde; nh&#7845;n m&#7841;nh t&#7847;m quan tr&#7885;ng c&#7911;a vi&#7879;c c&acirc;n nh&#7855;c h&#7853;u qu&#7843; tr&#432;&#7899;c khi chia s&#7867; th&ocirc;ng tin.<\/p>\n<p>Hi&#7879;n nay, nhi&#7873;u t&#7893; ch&#7913;c qu&#7889;c t&#7871; &#273;&atilde; ph&aacute;t tri&#7875;n c&aacute;c c&ocirc;ng c&#7909; mi&#7877;n ph&iacute; gi&uacute;p ng&#432;&#7901;i d&ugrave;ng x&aacute;c th&#7921;c h&igrave;nh &#7843;nh, video, gi&#7885;ng n&oacute;i ho&#7863;c ki&#7875;m tra &#273;&#7897; tin c&#7853;y c&#7911;a c&aacute;c tuy&ecirc;n b&#7889;. Tuy nhi&ecirc;n, &#273;i&#7873;u quan tr&#7885;ng nh&#7845;t v&#7851;n l&agrave; gi&#7919; th&oacute;i quen nghi ng&#7901; t&iacute;ch c&#7921;c v&agrave; t&#432; duy ph&#7843;n bi&#7879;n m&#7895;i ng&agrave;y. S&#7921; k&#7871;t h&#7907;p gi&#7919;a c&ocirc;ng ngh&#7879; v&agrave; k&#7929; n&#259;ng &#273;&aacute;nh gi&aacute; th&ocirc;ng tin s&#7869; gi&uacute;p ng&#432;&#7901;i d&ugrave;ng internet tr&#7903; n&ecirc;n th&ocirc;ng th&aacute;i h&#417;n trong vi&#7879;c ti&#7871;p c&#7853;n v&agrave; chia s&#7867; th&ocirc;ng tin.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1, tin gi\u1ea3 v\u00e0 th\u00f4ng tin sai l\u1ec7ch lan truy\u1ec1n nhanh ch\u00f3ng. \u0110\u1ec3 x\u00e1c minh th\u00f4ng tin, h\u00e3y h\u1ecfi 4 c\u00e2u h\u1ecfi: Ngu\u1ed3n t\u1eeb \u0111\u00e2u, c\u00e1c ngu\u1ed3n tin kh\u00e1c n\u00f3i g\u00ec, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc c\u00f3 thi\u00ean ki\u1ebfn kh\u00f4ng v\u00e0 ng\u1eef c\u1ea3nh l\u00e0 g\u00ec. Chia s\u1ebb th\u00f4ng tin c\u1ea7n c\u1ea9n tr\u1ecdng \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng g\u00e2y h\u1ea1i cho b\u1ea5t k\u1ef3 ai.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17704,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[3],"tags":[14079,7835,1088,4370,8283],"class_list":["post-17701","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-thoi-su","tag-can-trong-chia-se","tag-ky-thuat-so","tag-thong-tin-sai-lech","tag-tin-gia","tag-xac-minh-thong-tin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17701","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17701"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17701\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nopphatnguoi.vn\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}